diagnose: rouw

Verdriet, rouw. Het is bedriegelijk te denken dat ouderen beter weten hoe om te gaan met rouw, verlies en het intense gemis van hun dierbaren. Ik realiseer me dat heel goed. De oudere generatie is opgegroeid met het motto 'niet zeuren, maar doorgaan.' Alsof praten over onze dierbaren zeuren is. Natuurlijk is dat het niet. Hoe houden we ze bij ons? hoe laten we ze los, maar houden we ze toch in ere, in ons hart, in onze herinnering, in ons leven? Door over ze te vertellen, door ze te laten herleven in verhalen en al hun avonturen met ons of naast ons.
Een lange levenswandel achter de rug, wil nog niet zeggen dat er al eerder rouw is geweest, of dat eerdere rouw verwerkt is. Wanneer een 'verse' weduwe vertelt dat ze zoveel vergeet de laatste tijd, dat ze zo moe is en dat ze zich minder fit voelt, concludeert ze zelf dat het wel de leeftijd is. Ze is twee keer zo oud als ik, plus nog een beetje. Ik kijk haar aan, buig naar haar toe en zeg: nee, dat is niet waar. Ook jonge mensen in de rouw hebben dezelfde klachten. Ze kijkt me verbaasd aan, echt waar? Echt, ik hoor het zo vaak, merk het zelf ook. Nu alleen maar hopen dat ze het onthoud, haha.
Ook blijken de stembanden het niet zo fijn te doen in de periode van rouw. Hoe kan het ook anders, wanneer de emoties op de keel slaan en ze dicht knijpt. Ergens vind ik het wel logisch, maar dat is ook omdat ik het zelf aan de lijve heb ondervonden.
Het verbaasd mij, op mijn beurt, dat leeftijd niet de vaardigheden van de rouw mee geeft. Er is nog veel te doen, in dat land van rouw. Maar zonder getrek, met de zachtheid van toelaten, accepteren en dan weer een draadje oppakken, kijken of dat het goede draadje is, om een stap verder te zetten. De rouwende moet het wel zelf willen, dat draadje op pakken, anders wordt het wel getrek en dat is het laatste wat de rouwende nodig heeft. Door zelf het draadje op te pakken, word er weer vertrouwen herwonnen, dat het leven nog geleefd kan worden. Het draadje dat het verdriet verweefd met het leven dat door gaat. Het is ingewikkeld, zeker wanneer het draadje een onmogelijk knoop heeft opgelopen. Het gebeurt allemaal, het mag allemaal. Net als met een bolletje wol dat in de knoop zit, is het geduldig ontwarren de enige oplossing. De bevrijding van de knoop is reden tot vreugde, opluchting en een vergroten van het vertrouwen, wanneer de rouwende de knoop zelf heeft onward. Moedig aan, wanneer de worsteling pijnlijk is om te zien, maar neem het niet over. De 1 kan het sneller dan de ander, maar dat wil nog niet zeggen dat de 1 het beter doet dan de ander. Er zijn immers geen winnaars in het land van rouw. Mijn verdriet is niet groter dan het jouwe of erger dan het jouwe, we hebben allemaal precies dat verdriet en dat voelt precies zwaar genoeg.

Opruimen

Het lijkt wel alsof ik niets anders doe dan opruimen, uitzoeken en weg gooien. Dat heeft niet alleen betrekking op het huis en de tuin. Maar ook op de kaarsen. Wil ik het 1 een plek geven, moet het andere ruimte maken. Allemaal prima, maar het is meer dan alleen spullen een nieuwe bestemming geven. Het is het verleden een nieuwe plek geven en hoeveel ruimte mag ik bewaren voor dat verleden? Hoeveel ruimte sta ik mezelf toe? En hoeveel ruimte wordt beschikbaar gesteld aan de toekomst?
Als ik dan kijk hoeveel mensen ik help hun verleden op te ruimen, dan wordt er veel in beweging gezet. Niet alleen bij mij, want geloof me sommige kaarsen ruiken naar een lang vervlogen, stoffig verleden. Waar je na het om smelten gelukkig niks meer van merkt.
Opruimen...het is soms een marathon, na een marathon. En zie je verschil? Dat is het nou net: niet of nauwelijks. Want er is veel op te ruimen van verborgen plekken, waarvan je was vergeten dar er nog iets lag. Het komt wel, ooit. Ik doe vandaag nog 1 poging om de huiskamer gezellig te maken...

voor De bakker

De dood kan zo maar je leven in zeilen, daar worden geen afspraken voor gemaakt. Totaal onvoorbereid is het daar en heeftbje dierbare uit je leven genomen. Of ook al was je voorbereid, wist je dat het gebeuren zou, op wat komen gaat is geen voorbereiding. Hooguit putten uit eerdere ervaringen.
Juist dit is waarom ik graag mee doe aan de zondagmiddag bijeenkomsten, waarop nabestaanden bij elkaar komen. Onder het genot van een kopje koffie, thee en dit keer nieuwjaarsrolletjes in een gezellig koffiehuis, met een warme gastvrouw en enthousiaste gastheer. De gastheer is een bekende van me, een indirecte collega van een vorige werkgever. De wereld is klein.
Gisteravond troffen we de laatste voorbereidingen, nog even door spreken en verbinden wat nog een los eindje had. Het had in 10 minuten tijd klaar kunnen zijn, we voelen elkaar, dus dat voed elkaar ook. De meeste tijd gaat zitten in de uitwisseling van onze levenservaringen. Terloops, n.a.v., de gladheid, komt onze plaatsgenoot ter sprake. Het eerste dodelijke slachtoffer van de gladheid. Wat nog wonderlijk is, gezien het aantal ongelukken dat er plaats vind. Deze man ging alleen maar de hond uit laten, vermoedelijk voor hij naar het werk ging. Iets dat hij met veel plezier deed, al heel lang en tot zijn pensioen graag had gedaan.
Hij is ten val gekomen en verkeerd neer gekomen, het leven verliet hem. De krantenbezorger vond hem, wat vreselijk moet zijn. Reanimeren had geen zin meer. Vrouw en kind blijven achter, onvoorbereid.
De visite weet mij te vertellen dat hij bij de appie werkt als bakker. In de wijk waar hij woonde. Ik realiseer me, dat ik die bakker ken, hij is als geen ander de bakker. Een heerlijke vrolijke vent, ik heb hem nooit een keer chagrijnig gezien. Ik ken hem van de tijd dat we allebei in Groningen bij de appie werkten. Toen werkte ik op de broodafdeling, deli en kaasafdeling. Hij deed 'houdbaar'. Later gingen we allebei naar Assen, ik naar een heropend filiaal en hij naar het grote filiaal, waar ik vaste klant was en hem dus geregeld trof. Altijd een praatje of een vrolijke groet. Hij nodigde me zelfs uit op zijn bruiloftsreceptie, waar ik met een andere collega heen ging. Toch heb ik hem al in geen jaren meer gesproken. Toch doet het mij wat. Want nu snap ik wat hij voor mij betekende. Hij was iemand waarvoor je niet meer hoefde te zijn, dan je was. Hij had geen oordeel. Hij genoot van het leven en was de koning te rijk met het werk wat hij deed. Iets wat ik op die leeftijd nog niet vaak had mee gemaakt en een mentaliteit die mij vreemd was. Ik voelde me nooit goed genoeg en nooit voldoen aan de verwachtingen (die natuurlijk in mijzelf liggen, weet ik nu). Hij gaf me het gevoel dat dat er niet toe deed, niets meer te verwachten dan wie je bent.
Door zijn dood snap ik ineens wat hij betekend heeft. Voor hem misschien vanzelfsprekend en hij had gelachen als ik dit ooit tegen hem had gezegd. Maar daarom níet minder belangrijk om af en toe stil te staan bij wat de mensen om je heen voor je betekenen en het ze te vertellen. De dood wacht, je weet nooit hoe lang.

IJzig weer

Net als gister doen de scholen liever voorzichtig dan overmoedig en mogen de leerlingen een bonusvakantie houden. Lars dus ook, hij vindt het heerlijk, zolang hij maar niet naar buiten hoeft. Laat dat nou ook afgeraden worden, hoewel er echt geschaatst word op straat, in de wijken dan. Niet bij ons voor, daar doen de strooiploegen verwoede pogingen om het 'ijs te breken', of eigenlijk te smelten, maar heb nog niet uitgeprobeerd of dat ze ook lukt. Rustig is het in elk geval in de straat. En ik vind het best. Ik had me de afgelopen weken voorgenomen om even pauze te nemen van het harde werken. Ik had dan ook alle benodigdheden opgeruimd en de tafel was een week lang keurig bedekt met een tafelkleed. Een week is heel lang, voor mijn doen. Zeker wanneer ik gweoon thuis ben. Het enige dat goe op stroom blijkt te zijn is de inzameling. Die ging onophoudelijk door, regelmatig ging de deurbel of stond er weer een doos klaar. Laten we zeggen dat dat het resultaat is van investeren in naambekendheid.
Die vergroting van de voorraad maakte het alleen wel noodzakelijk om weer eens op te ruimen. Ook de voorraad zelf moest gesorteerd en gestapeld worden, in de schuur was geen doorkomen meer aan, tussen de dozen en tassen door. En ik hou niet van chaos... Tenminste niet wat betreft mijn werkzaamheden. Dus een paar uur opruimen, sorteren en ik had weer overzicht.
Nu ben ik gister volop aan het werk gegaan. Van de KNMI mocht ik toch nergens heen, dus kon ik net zo goed weer bezig gaan. En het was even op gang komen, maar nu merkte ik weer hoe ik dat nodig heb! Iedereen noemt het wel mij therapie, mijn verwerking, maar nu voelde ik me echt beter. Aan het eind van de dag had ik 36 grote kaarsen gemaakt, waarvan 2 lichtingen regenboogkaarsen. Met dank aan de kou, want dan gaat jet sneller met het koelen. Vandaag dus weer de productie gestart en dat is fijn. Nu alleen nog een oplossing zoeken voor een bijkomend probleem: waar laat ik de voorraad Lichtpuntjes? Dat wordt nog meer opruimen dus, om daar weer plek voor te maken. Zucht, ik verveel me voorlopig nog niet.

ijsvrij en spelen met herinneringen

Schreef ik gister niet dat de school weer begonnen is? Dat was dus 1 dag, vanochtend kon je op straat schaatsen, dus school dicht. Dat vindt Lars dan helemaal niet erg. Ik ook niet, ik wou alleen dat ik het geweten had, dan had de wekker niet eerst drie keer gejengeld voor ik uit bed stapte. Op staan is niet mijn favoriete bezigheid van de dag op het moment, maar wel een essentieel onderdeel wil je de dag überhaupt beginnen. Dus maar even niet nadenken en op staan. Tot nu toe is me dat altijd wel gelukt, dus waarom niet nu nog steeds?
Vervolgens had ik net tegen Lars gezegd op tijd weg te willen, omdat het wel glad zou zijn... Zijn tassen klaar en toen de mail gelezen dat de school in elke geval later zou beginnen, om later te lezen het voor vandaag maar helemaal voor gezien te houden.
Lars vermaakt zich ineens weer prima met Mirthe's speelgoed. In elk geval het deel dat zij voor zichzelf heeft opgeëist en Lars bij haar naderende dood al had verzekerd te mogen hebben. Toch heeft het al die tijd in de kast gelegen. Hooguit een enkele keer in handen gehad om uit te zoeken, of alleen eennpoging daartoe. Want het valt niet mee, om alles uit te zoeken en opnieuw een plekje te geven, hier of bij een nieuwe eigenaar/ eigenaresse. Het resultaat van de laatste opruim poging is dat Mirthe's kamer vol staat met speelgoed. Poppen die opnieuw worden aangekleed, want Mirthe kleedde ze allemaal uit. Beneden staat speelgoed in bakken klaar om naar haar kamer gebracht te worden en uit te zoeken. Lars ziet weer vertrouwd speelgoed en trekt er wat tussen uit. Vervolgens stalt hij de hele tafel uit: de winkel is open mama. Ik krijg van alles geserveerd, blijkbaar is het geen standaard winkel, eerder een proeverij. Cakejes, ijsjes, sla, bonen, ketchup, noem maar op, het passeert de revue.
Het doet me goed dat hij zo gemakkelijk dat speelgoed weer beet pakt en er nieuwe herinneringen aan laat kleven. En tegelijk mis ik haar dan nog meer, haar gekwebbel en haar doortastende manier van spelen, ze wist altijd precies hoe ze het hebben wou. Natuurlijk moest het cakeje in de thee pot of in het theekopje. En de chocola kon best gebakken worden met de pizza. Daar kon ik mij nog wel eens in vergissen, tot haar ergernis.

opnieuw beginnen

School is weer begonnen. Veel van mijn plannen heb ik uitgesteld tot januari, of daarna. Veel ligt ook wel in de week bij deze of gene. En sommige plannen worden ook concreet uitgevoerd, deze week. Maar toch is er dat overweldigende gevoel. Januari is de maand van 'opnieuw beginnen' of van simpel weg een nieuw begin. Wat geweest is geweest, hebben we het niet meer over en op naar en nieuw jaar met nieuwe kansen. Dat was niet de reden om sommige zaken uit te stellen. Het was in december gewoon te druk om ook nog allerlei lijntjes op te pakken die makkelijk even konden wachten. Maar ik merk nu dat ik niet meteen weer op de modus van intitiatief nemen en aan pakken zit.
Hoewel er vandaag toch weer genoeg stof tot nadenken is neergedaald, tegelijk met die sneeuw hier, zo lijkt het. Er stond een interessant gesprek gepland met iemand die we de afgelopen jaren vaker hebben gezien, hij is op de hoogte van sommige ontwikkelingen, maar niet van Mirthe's overlijden. Hij weet wel dat we bezig zijn 'opnieuw te beginnen'. Ieder apart een nieuw leven opbouwen. En dat is waar deze afspraak om gaat. Het gaat om het huis en hoe dat een plek heeft in de huidige en toekomstige situatie. Er zijn nogal wat haken en ogen, die ik je zal besparen.
Nu was ons contactpersoon ziek en dus werd er door een waarnemer invulling aan deze afspraak gegeven. Al meteen gaf hij aan dat we toch wel wat voor de kiezen hebben gehad. Hij weet waarvoor de afspraak is gemaakt, maar wat hij verder weet, weet ik niet. Wanneer hij hoort dat we al een paar jaar gebruik maken van de sociale voorzieningen, snapt hij wel dat het allemaal niet makkelijk is geweest. Dan komt Mirthe ter sprake. Enigszins verbaasd over de manier waarop we dit vertellen, concludeert hij dat we wel het ergste hebben meegemaakt wat je je kan voorstellen. En ja als je zo het op een rijtje zet hoe ons leven 3 jaar geleden op zijn kop werd gezet, dan is dat best wel 'schrijnend'. Zo is het ons ook meerdere keren terug gegeven, dat mensen uit onze omgeving onze situatie 'schrijnend' vinden. Ik vind dat heel erg om te horen. En als je er van de buitenkant naar kijkt is dat misschien wel zo. Maar nog voelt het niet zo voor mij. Nog steeds voel ik me rijker dan ooit.
Terwijl we in dit gesprek de conclusie trekken dat het wel heel triest klinkt, als je alles op een rijtje zet. Kan ik het niet helpen en schiet in de lach, ney als de andere aanwezigen. Daar teken ik voor: lachend opnieuw beginnen. Het ergste is achter de rug en ik zal het er nog vaak genoeg over hebben!
Voor vandaag is dit weer genoeg geweest van al die plannen die er nog liggen. Het jaar is nog jong en de toekomst nog lang.

Januari

Januari

Maand van rust
Maand van inkeer
Maand van winter
Maand van kou

Maand van nieuw begin
Maand van leegte
Maand van stilte
Maand van donker

Januari van nieuw jaar
Januari van tijd opnieuw beginnen
Januari waarin jij weer niet bent
Januari van opnieuw bloedend hart

De stilte is grootser
De rust overweldigend
De leegte kouder
De ruimte leger



Tweede januari zonder, nu weet ik wat dat is. Gewapend tegen de overweldigende leegte, met plannen genoeg voor een toekomstige uitvoering. Met allen dezelfde voornemens als de dag dat Mirthe de aarde verliet: leven voor mezelf, zorgend voor Lars, hand in hand met Mirthe. Elke dag is dit voornemen de reden dat ik op sta. Sommige dagen is dat al een opgave op zich. Sommige dagen worden lichter door wat er gebeurt, wat er ontstaat. Sommige dagen sta ik niet stil bij wat er allemaal speelt en geniet ik, op mijn manier, van mijn nieuwe leven.
Tweede januari is anders tot nu toe, dan de eerste. De maand is nog jong, we gaan het mee maken, hoe die de rest van de maand voelt.